Παγκόσμια μέρα πνευμονίας – Κάνουμε Την Πρόληψη Στάση Ζωής

Επί ευκαιρίας της παγκόσμιας μέρας πνευμονίας, η Πνευμονολογική Εταιρία Κύπρου δημιούργησε εκστρατεία ενημέρωσης, με στόχο την ενημέρωση του κοινού σχετικά με τη σοβαρότητα της νόσου και των επιπλοκών της.  Πάνω απ’ όλα όμως, θέλουμε να συγκεντρωθούμε στην σημασία της πρόληψης και τα οφέλη του εμβολιασμού κατά της πνευμονιοκοκκικής πνευμονίας.

Τί είναι η πνευμονία;

Η πνευμονία, είναι μια λοίμωξη των πνευμόνων.  Οι πνεύμονες αποτελούνται από μικρούς σάκους που ονομάζονται κυψελίδες, οι οποίοι γεμίζουν με αέρα όταν αναπνέει ένα υγιές  άτομο. Στην πνευμονία, οι κυψελίδες γεμίζουν με πύον και υγρό, πράγμα που κάνει την αναπνοή επώδυνη και περιορίζει την πρόσληψη οξυγόνου.

Η πνευμονία στην κοινωνία προκαλείται συνήθως από βακτήρια και το πιο κοινό παθογόνο  είναι ο Στρεπτόκοκκος της πνευμονίας, ή αλλιώς πνευμονιόκοκκος.  Είναι μια συχνή ασθένεια, που συνδέεται σε ορισμένες περιπτώσεις με επιπλοκές και αυξημένη θνησιμότητα.  Μπορεί να προσβάλει 8-15 περιπτώσεις ανά 1000 άτομα.  Όταν όμως παρατηρήσουμε τα άτομα άνω των 75 ετών, τότε  η συχνότητα αυξάνεται σε 34 άτομα άνα 1000. Μεταξύ 22-42% των περιστατικών νοσηλεύονται και μέχρι 10% αυτών μπορεί να χρειαστούν εισαγωγή σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ).

Δυστυχώς, παρά την πρόοδο της ιατρικής τα τελευταία 50 χρόνια, η θνητότητα παραμένει ψηλή, γύρω στα 12-14% στους νοσηλευόμενους  και μπορεί να φτάσει μέχρι το 30% σε άτομα που νοσηλεύονται σε ΜΕΘ.  Ο παγκόσμιος οργανισμός υγείας δηλώνει ότι η πνευμονία είναι η κύρια αιτία θανάτου παγκοσμίως σε παιδιά κάτω των 5 ετών και παραμένει η πιο θανατηφόρα μεταδοτική ασθένεια (και μια από τις κύριες αιτίες θανάτου παγκοσμίως) στους ενήλικες.

Πώς μεταδίδεται;

Η πνευμονία μπορεί να εξαπλωθεί με διάφορους τρόπους. Συνήθως στον οροφάρυγγά μας, δηλαδή στη μύτη ή στο λαιμό μας, ζουν βακτήρια χωρίς να δημιουργούν κάποιο πρόβλημα.  Αν όμως ο οργανισμός μας αδυνατίσει, τότε αυτά μπορούν να μολύνουν τους πνεύμονες.  Τα μικρόβια μπορούν επίσης να εξαπλωθούν μέσω αιωρούμενων σταγονιδίων από βήχα ή φτέρνισμα. Επιπλέον, η πνευμονία μπορεί να εξαπλωθεί μέσω του αίματος από τη μητέρα στο βρέφος κατά τη διάρκεια της γέννας.

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Τα κύρια συμπτώματα είναι η δυσκολία στην αναπνοή, ο βήχας με ή χωρίς πτύελα, ο ψηλός πυρετός και τα ρίγη.  Κάποτε παρουσιάζεται πλευριτικός πόνος που χαρακτηρίζεται σαν πόνος στο θώρακα που ‘κόβει την ανάσα’.  Άλλα μη συγκεκριμένα συμπτώματα είναι η κούραση, η καχεξία, η ανορεξία και η μυαλγία.  Οι πιο ηλικιωμένοι δεν παρουσιάζουν πάντα τα τυπικά συμπτώματα, αλλά αυτά της σύγχυσης και του μειωμένου επιπέδου συνείδησης.   Συγχρόνως, παρουσιάζεται επιδείνωση ή έξαρση άλλων προϋπάρχουσων νόσων.

Ποια είναι η θεραπεία;

Η μικροβιακή πνευμονία πρέπει να αντιμετωπίζεται έγκαιρα με αντιβιοτικά.  Σε ήπιες περιπτώσεις η αγωγή δίνεται με αντιβίωση από το στόμα. Στις πιο σοβαρές περιπτώσεις όμως, χρειάζεται ενδονοσοκομειακή νοσηλεία, με ενδοφλέβια θεραπεία.  Σε ακόμα πιο σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί και  μηχανική υποστήριξη των πνευμόνων ή άλλων οργάνων σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας.  Δίνεται επίσης θεραπεία για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων (π.χ. πυρετού, πόνου) και χορήγηση οξυγόνου.

Υπάρχουν επιπλοκές;

Η πνευμονία μπορεί να δημιουργήσει πολλές επιπλοκές.  Όσο αφορά τους πνεύμονες, μπορεί να δημιουργηθεί πνευμονική ανεπάρκεια, παραπνευμονική συλλογή δηλαδή δημιουργία υγρού γύρο από τους πνεύμονες, εμπύημα και πνευμονικό απόστημα.

Η πνευμονία, μπορεί να επιδεινώσει προϋπάρχουσες παθήσεις (όπως χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, άσθμα, χρόνια βρογχίτιδα, κ.ά.) όχι μόνο των πνευμόνων,  αλλά και του διαβήτη, της υπέρτασης, της καρδιοαγγειακής νόσου, της άνοιας και της νεφρικής ανεπάρκειας.  Μπορεί επίσης να προκαλέσει καρδιακές αρρυθμίες, καρδιακό έμφραγμα (τύπου 2), σηψαιμία και ανεπάρκεια πολλαπλών οργάνων.

Ποια είναι η πρόληψη;

Η πρόληψη μειώνει την νοσηρότητα και την θνησιμότητα.  Η καλή διατροφή, η δραστήρια μη-καθιστική ζωή και η καλή υγιεινή, συμπεριλαμβανομένου του τακτικού πλυσίματος των χεριών βοηθούν στη πρόληψη.  Οι καπνιστές έχουν τετραπλάσιες πιθανότητες να προσβληθούν από πνεμόνια, έτσι η διακοπή του καπνίσματος βοηθά σημαντικά στην πρόληψη.  Μεγάλο ρόλο παίζει ο εμβολιασμός κατά του πνευμονιόκοκκου.

Εμβολιασμός κατά του πνευμονιόκοκκου

Όπως προαναφέραμε, ο πνευμονιόκοκκος είναι το πιο κοινό βακτήριο που προκαλεί την πνευμονία στην κοινωνία.  Στους ενήλικες (άνω των 65 ετών ή ομάδες κινδύνου), ο εμβολιασμός έναντι του πνευμονιόκοκκου μειώνει την θνησιμότητα.  Στα παιδιά, ο εμβολιασμός έναντι του πνευμονιόκοκκου, του αιμόφιλου της ινφλουένζας τύπου Β, της ιλαράς και του κοκκύτη είναι ο αποτελεσματικότερος τρόπος πρόληψης της πνευμονίας.

Όταν ένα άτομο πάσχει από γρίππη, βρίσκεται σε κίνδυνο ιϊκής αλλά και δευτερεύουσας μικροβιακής πνευμονίας.  Έτσι και το εμβόλιο κατά της γρίπης βοηθά στην πρόληψη της πνευμονίας.

Οποιοσδήποτε μπορεί να προσβληθεί από πνευμονία, ακόμα και υγιή άτομα με καλή φυσική κατάσταση. Μεγαλύτερες πιθανότητες όμως, έχουν άτομα με αδύναμο ανοσοποιητικό σύστημα, όπως:

  • Μικρά παιδιά (και κυρίως τα ανεμβολίαστα) ή βρέφη που δεν θηλάζονται άρα δεν παίρνουν αντισώματα από το μητρικό γάλα
  • Άτομα άνω των 65 ετών
  • Άτομα με χρόνιες παθήσεις όπως π.χ. αναπνευστικά προβλήματα, καρδιαγγειακή νόσο, χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, χρόνια ηπατική νόσο και άτομα με διαβήτη
  • Άτομα σε ανοσοκαταστολή όπως ασθενείς με HIV, καθώς και αυτοί που λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική θεραπεία, συμπεριλαμβανομένων και των μεταμοσχευμένων
  • Αλκοολικοί
  • Καπνιστές
  • Υποσιτισμένοι
  • Άτομα με ασπληνία/σπληνεκτομή

Αυτές οι ομάδες πρέπει να εμβολιάζονται κατά του πνευμονιόκοκκου.

Υπάρχουν δύο είδη εμβολίου. Το πολυσακχαριδικό 23-δύναμο εμβόλιο, με την πάροδο των χρόνων χάνει την αντιγονικότητα του και επιβάλλει αναμνηστική δόση μετά από περίπου 5 χρόνια.  Το συζευγμένο 13-δύναμο εμβόλιο, δίνεται με μια εφάπαξ δόση, αφού δεν χρειάζεται αναμνηστική δόση παρά μόνο σε ειδικές κατηγορίες ασθενών.

Υπάρχουν πολλά στελέχη του πνευμονιόκοκκου, έτσι είναι σημαντικό μα αναφέρουμε ότι τα εμβόλια προστατεύουν μόνο κατά τα πιο κοινά στελέχη.   Ο εμβολιασμός δεν προσφέρει 100% προστασία κατά της πνευμονίας. Προστατεύει όμως το 80% των παιδιών και 75% των ενηλίκων από διεισδυτική νόσο.

Το εμβόλιο γίνεται με ενδομυϊκή ένεση και μπορεί να χορηγηθεί ταυτόχρονα με το εποχιακό εμβόλιο κατά της γρίπης. Η παρενέργειες είναι λίγες και συνήθως μη σημαντικές, όπως  ο ερεθισμός, το φούσκωμα και ο ήπιος πόνος εκεί που δόθηκε το εμβόλιο, ήπιος πυρετός, κούραση, πονοκέφαλος και μυαλγία.  Αυτά τα συμπτώματα όμως, δεν παρουσιάζονται σε όλους.

Υπάρχουν μόνο μερικές υποκειμενικές αντενδείξεις για τον εμβολιασμό. Σε περιπτώσεις όπου υπήρξε στο παρελθόν απειλητική για τη ζωή αλλεργία σε προηγούμενα εμβόλια, ο εμβολιασμός πρέπει οπωσδήποτε να συζητηθεί με τον γιατρό.  Επιπλέον, όταν κάποιο άτομο έχει συμπτώματα πυρετού, τότε ο εμβολιασμός πρέπει να καθυστερήσει μέχρι να πέσει ο πυρετός.  Επίσης, το εμβόλιο δεν δίνεται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης γιατί δεν υπάρχουν μελέτες για τη ασφάλεια του.

Πρέπει να τονιστεί ότι το εμβόλιο κατά του πνευμονιόκοκκου είναι ασφαλές και ότι στις προαναφερθείσες κατηγορίες επιρρεπών ατόμων, σώζει ζωές.

 

Κοινές φθινοπωρινές πνευμονολογικές παθήσεις: Κρυολόγημα, γρίπη, αλλεργίες

ΤΗΣ ΔΡ. ΕΛΠΙΔΑΣ ΦΟΙΤΙΔΟΥ

Πνευμονολόγος/Παθολόγος
Αρεταίειο Νοσοκομείο

Με την αλλαγή του καιρού και την επιστροφή από τις καλοκαιρινές διακοπές, πολύς κόσμος αρχίζει να ταλαιπωρείται από φθινοπωρινές πνευμονολογικές παθήσεις, όπως το απλό κρυολόγημα, η γρίπη και ορισμένες αλλεργίες.

Απλό κρυολόγημα

Το απλό κρυολόγημα προκαλείται από διάφορους ιούς και μπορεί να παρουσιαστεί ολόχρονα. Η συχνότητα των περιστατικών αρχίζει να αυξάνεται όμως το φθινόπωρο με την αλλαγή του καιρού (κρύο, βροχή) και κορυφώνεται το χειμώνα. Δεν γνωρίζουμε ακριβώς γιατί το κρυολόγημα είναι φθινοπωρινή/χειμερινή πάθηση. Ξέρουμε όμως, ότι μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσω διασποράς σταγονιδίων που προέρχονται από τη μύτη ή το στόμα, όπως π.χ. μετά από βήξιμο ή φτάρνισμα ή ακόμα και με έντονη συνομιλία. Αυτά τα σταγονίδια μπορούν να παραμείνουν εναέρια, έτσι όταν είμαστε σε κλειστούς ή συνωστισμένους χώρους, που είναι πιο πιθανό σ’ αυτή την εποχή, η μετάδοση γίνεται πιο εύκολα. Η μετάδοση μπορεί ακόμα να γίνει αγγίζοντας μια μολυσμένη επιφάνεια και μεταφέροντας τον ιό στο πρόσωπο (συγκεκριμένα στα μάτια/μύτη/στόμα).

Συμπτώματα: Βήχας, φτάρνισμα, συμφόρηση της μύτης , πονόλαιμος, κούραση, μυαλγία, πονοκέφαλος. Τα συμπτώματα συνήθως διαρκούν για μια με δύο βδομάδες, αν και κάποτε ο βήχας μπορεί να παραμείνει για πολύ περισσότερο. Ο βήχας αυτός δεν είναι ανησυχητικός αλλά αν υπάρχει χρόνιος (ή ανησυχητικός για τον ασθενή) βήχας, συστήνεται οπωσδήποτε επαφή με πνευμονολόγο.

Θεραπεία: Δεν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη θεραπεία, καθώς οι ιώσεις είναι αυτοπεριοριστικές. Μπορεί να χορηγηθεί συμπωματική θεραπεία, όπως παυσίπονα, αντιβηχικά, βλεννοδιαλυτικά,  σπρέι για τη μύτη κ.α. Συστήνεται ξεκούραση και ενυδάτωση. Οι αντιβιώσεις δεν έχουν κανένα ρόλο στην αντιμετώπιση κρυολογήματος.

Πρόληψη: Βασική καθαριότητα, όπως πλύσιμο χεριών. Αποφυγή επαφής, εάν γίνεται, με άτομα που πάσχουν από κρυολόγημα. Συστήνεται η κάλυψη της μύτης και του στόματος με χαρτομάντηλο όταν υπάρχει βήχας/φτάρνισμα/έκκριση από τη μύτη και πλύσιμο χεριών μετά το πέταγμα του χαρτομάντηλου, για αποφυγή μετάδοσης.

Γρίπη

Η γρίπη μεταδίδεται με τον ίδιο τρόπο όπως το απλό κρυολόγημα (μέσω διασποράς σταγονιδίων) και έτσι παρουσιάζεται σε παρόμοια χρονική περίοδο.  Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται εποχιακή επιδημία γρίπης, η οποία διαρκεί συνήθως μερικές βδομάδες. Συνήθως παρατηρείται πρώτα έξαρση των παιδικών περιστατικών, καθώς αυτά είναι πιο επιρρεπή, αφού το ανοσοποιητικό τους σύστημα δεν έχει έρθει ακόμα σε επαφή με τον ιό της γρίπης. Ο ιός μεταδίδεται και στους ενήλικες και τέλος στους πιο ηλικιωμένους. Η γρίπη παραμένει λιγότερο κοινή, αλλά πιο σοβαρή από το απλό κρυολόγημα.

Συμπτώματα: Ξαφνικός ψηλός πυρετός, τρέμουλο, πονόλαιμος, συμφόρηση της μύτης, μυαλγία, πονοκέφαλος, έλλειψη όρεξης, έντονη κούραση. Τα συμπτώματα μπορεί να διαρκέσουν για 1 βδομάδα ή περισσότερο.  Σε μερικές περιπτώσεις η γρίπη μπορεί να οδηγήσει σε επιπλοκές, όπως βρογχίτιδα, ιογενή ή βακτηριακή  πνευμονία, πνευμονική ανεπάρκεια ή ακόμα και σε θάνατο. Οι επιπλοκές είναι πιο συνήθεις σε άτομα με χρόνιες παθήσεις, π.χ. άσθμα, χρόνια πνευμονική ανεπάρκεια, καρδιολογικά προβλήματα, άτομα με διαβήτη ή με αδύναμο ανοσοποιητικό σύστημα, συμπεριλαμβανομένων έγκυων γυκαικών, νηπίων και ηλικιωμένων.

Θεραπεία: Για ορισμένα είδη γρίπης, μπορεί να χορηγηθεί θεραπεία κατά του ιού, η οποία πρέπει να δοθεί μέσα σε περιθώριο 48 ωρών για να είναι αποτελεσματική. Μπορεί να χορηγηθεί συμπωματική θεραπεία, όπως περιγράφεται πιο πάνω.

Πρόληψη: Υπάρχει εμβόλιο κατά της γρίπης που συστήνεται σε ασθενείς με χρόνια προβλήματα, έγκυους και άτομα άνω των 65 ετών. Επιπλέον, μπορεί να χορηγηθεί θεραπεία κατά του ιού σε άτομα που ήρθαν σε κοντινή επαφή με ασθενείς γρίπης. Σε νοσοκομεία, χρησιμοποιούνται γάντια, ποδιές και αναπνευστικές μάσκες, για την προστασία του προσωπικού και των άλλων αρρώστων. Η μη φαρμακευτική πρόληψη είναι παρόμοια με αυτήν του κρυολογήματος.

Αλλεργίες

Το φθινόπωρο μπορεί να παρατηρηθεί επιδείνωση της αλλεργίας στα ακάρεα της οικιακής σκόνης (house dust mite) και στα κατοικίδια, καθώς σταματούμε να περνάμε πολλή ώρα έξω, έτσι ερχόμαστε σε πιο κοντινή ή και σε συνεχή επαφή με αλλεργιογόνα στο σπίτι/σε κλειστούς χώρους. Αυτοί που πάσχουν συνήθως από αλλεργία στη γύρη, παρουσιάζουν και αλλεργία στα αγριόχορτα που βγαίνουν με τις πρώτες βροχές. Επίσης λόγο υγρασίας, αναπτύσσεται μούχλα σε τοίχους, αυλές ή δρόμους, π.χ. σε ξεραμένα υγραμένα φυτά/φύλλα, η οποία προκαλεί και αυτή αλλεργίες.

Συμπτώματα: Συμφόρηση, καταρροή και φαγούρα στη μύτη, φαγούρα ή κοκκίνισμα στα μάτια με δακρύρροια, φτάρνισμα, βήχα, και ερέθισμα στο δέρμα.

Θεραπεία: Μπορούν να χορηγηθούν στεροειδή ρινικά σπρέι, αντιϊσταμινικά, αποσυμφορητικά, σταγόνες για τα μάτια και χάπια κατά των αλλεργιών.

Πρόληψη: Είναι δύσκολο κανείς να αποφύγει τα αλλεργιογόνα, ειδικά όταν αυτά βρίσκονται σε αφθονία. Καλό είναι οι αλλεργικοί στα ακάρεα της σκόνης να αποφεύγουν τα πολλά χαλιά/κουρτίνες στο σπίτι και να καθαρίζουν συχνά την σκόνη. Καλό θα είναι επίσης για όλους, να καθαρίζονται καλά οι θερμάνσεις, πριν αυτές χρησιμοποιηθούν, καθώς και τα φίλτρα των κλιματιστικών. Οι αλλεργικοί στα αγριόχορτα/μούχλα, συστήνεται να φορούν χειρουργική μάσκα και γάντια κήπου όταν κάνουν κηπουρική. Τέλος, αυτοί που ταλαιπωρούνται ιδιαίτερα από αλλεργίες αυτή την εποχή, μπορούν να αρχίσουν αγωγή με αντιϊσταμινικά χάπια, λίγο πριν την αλλαγή του καιρού.